Ogólne
Procesor nazywany często CPU - urządzenie cyfrowe sekwencyjne potrafiące pobierać dane z pamięci, interpretować je i wykonywać jako rozkazy. Wykonuje on bardzo szybko ciąg prostych operacji (rozkazów) wybranych ze zbioru operacji podstawowych określonych zazwyczaj przez producenta procesora jako lista rozkazów procesora. Procesory (zwane mikroprocesorami) wykonywane są zwykle jako układy scalone zamknięte w hermetycznej obudowie, często posiadającej złocone wyprowadzenia. Ich sercem jest monokryształ krzemu, na który naniesiono techniką fotolitografii szereg warstw półprzewodnikowych, tworzących, w zależności od zastosowania, sieć od kilku tysięcy do kilkuset milionów tranzystorów. Połączenia wykonane są z metalu. Ważnym parametrem procesora jest rozmiar elementów budujących jego strukturę. Im są one mniejsze tym niższe jest zużycie energii, napięcie pracy oraz wyższa częstotliwość pracy.
Współczesne procesory
Współcześnie większość procesorów posiada wielordzeniową budowę. Takie rozwiązanie pozwoliło na wyeliminowanie problemu ze wzrostem poboru energii i ciepła wraz ze zwiększaniem taktowania procesorów. Modelem który zapoczątkował ten trend był Intel Pentium D (niezbyt udana konstrukcja). Prawdziwym przebojem stał się dopiero Intel Core 2 Duo zbudowany na bazie architektury Conroe (65nm). Najszybsze dziś modele posiadają rdzeń taktowany zegarem 3,16 Ghz (C2D E8500). Wymieniony procesor oparto o najnowocześniejszą architekturę Penryn wykonanym w procesie technologicznym 45nm ( tj. odległość między tranzystorami wynosi 45 nanometrów). Najgroźniejszy rywal Intela, czyli AMD, wypuścił własny model procesora dwurdzeniowego o nazwie Athlon 64 X2. Jednak potrafi on konkurować z przeciwnikiem jedynie w niższym segmencie cenowym.
Procesor 8086 - 8088
W 1978 powstał pierwszy procesor z rodziny x86 , jeszcze nie w pełni 16-bitowy. Początkowa cena: 360 USD Pierwsze wersje pracowały z częstotliwością 4,77 MHz, a po dołożeniu koprocesora osiągały 10 MHz. W rok później firma IBM wypuszcza na rynek procesor 8088, ta 8-bitowa konstrukcja była jedynie uproszczoną wersją swojego poprzednika. W swej strukturze zawierał 29 000 tranzystorów. Układ wykorzystano do zbudowania komputera IBM PC. system operacyjny i język programowania BASIC wykorzystywany w tym komputerze stworzyła firma Microsoft. Produkowany od 1984 w czterech wersjach taktowania 8, 10, 12 i 16 MHz. Procesor ten posiada 16-bitowa szynę danych i 24 bitowa szynę adresowa. Potrafi współpracować z koprocesorem do żądań zmiennoprzecinkowych. W celu zachowania zgodności z 8088 wprowadzono dwa tryby pracy : tryb rzeczywisty (Real Adress Mode) i nowy tryb wirtualny z ochrona (Protected Virtual Adress Mode).
Pentium 4
Pentium 4 - to opracowany przez firmę Intel, 32 bitowy procesor siódmej generacji stanowiący kontynuacje rodziny układów Pentium. Pojawił się na rynku na przełomie roku 2000 i 2001. Jednostka w odróżnieniu od swego poprzednika - Pentium III, posiada szereg innowacji technologicznych, z których najbardziej spektakularne polega na wydłużeniu potoków wykonawczych, przy jednoczesnym zmniejszeniu liczby tranzystorów potrzebnych do realizowania poszczególnych etapów obliczeń. Dzięki temu możliwe było zwiększenie częstotliwości zegara zachowując jednocześnie tę samą technologię wytwarzania. Inne przełomowe rozwišzania konstrukcyjne to mechanizm podwójnego wspomagania jednostki stałoprzecinkowej umożliwiający taktowanie procesora z podwójną prędkością (np. z 1,5 GHz do 3 GHz) czy rozszerzone o dodatkowe 144 rozkazy instrukcje SIMD, dzięki którym wzbogacono możliwości procesora np. w zakresie kompresji/dekompresji obrazu w czasie rzeczywistym lub szyfrowania danych.
Procesory Cyrix
486SLC - to procesor firmy Cyrix zgodny binarnie z oprogramowaniem napisanym dla komputerów x86, oraz zgodny na poziomie styków z procesorem Intel 386SX. Zaprojektowany jako unowocześnienie systemów 386SX niemal do poziomu wydajności procesorów 486. Procesor ten dostępny był w wersjach 16 i 25 MHz. L1-1kb, L2-na płycie głównej, zawierał 600tyś tranzystorów . Wprowadzony do produkcji w marcu 1992r. 486DRU to wersja procesora firmy Cyrix odpowiadająca serii 486DLC, lecz z podwójną częstotliwością zegara, zaprojektowana do pracy z częstotliwością 66 MHz nie posiada FPU, upgrade dla procesorów i486 SX. L1-2kb, L2-na płycie głównej, zawierał 600tyś tranzystorów .Wprowadzony do produkcji w maj 1993r. 486DX2 to procesor firmy Cyrix zgodny binarnie z oprogramowaniem x86 oraz zgodny ze złączem płyty głównej dla procesorów Intel DX2. L1-8kb, L2-na płycie głównej, zawierał 1,1mln tranzystorów Magistrala 33MHz Wprowadzony do produkcji w wrześniu 1993r.